سؤال:آيا حضرت زهرا(س) دختري به نام ام كلثوم داشته و ام كلثوم همسرعثمان بوده  يا نه؟

جواب: حضرت زهرا(س) دختري به نام ام كلثوم داشت (برخي گفته اند نام وي رقية كبري بود و امّ كلثوم كنيه اش.) و عثمان هم همسري به نام ام كلثوم داشت. امّا ام كلثومي كه همسر عثمان بود خواهر حضرت زهرا(س) بود نه دخترش.[9] و ام كلثومي كه دختر حضرت زهرا بود، برخي گفته اند همسر عمر خليفة دوّم شد. [9]مجلسي، بحارالانوار، ج 21، ص 369.   سؤال:آيا ام كلثوم دختر علي(ع) با عمر ازدواج كرد و يا با محمد بن جعفر؟ جواب: مورخان و سيره نويسان در خصوص ازدواج امّ كلثوم دختر امام علي(ع) با عمر اختلاف نظر دارند. برخي باور دارند كه ام كلثوم با عمر ازدواج نكرده است. شيخ مفيد باور دارد كه: خبر وارد شده در تزويج ام كلثوم ثابت نيست. زيرا در سلسلة سند آن زبير است كه موثق نيست و به خاطر دشمني با علي(ع) اين حديث صادر شده است. علامه مجلسي بعد از نقل سخنان شيخ مفيد انكار قيه را با توجه به اخبار وارده عجيب دانسته و مي نويسد: اين ازدواج بر اساس تقيه و ناچاري صورت گرفته است. برخي ديگر از مورخان باور دارند كه ام كلثوم با عمر ازدواج كرده است، منتهي اين ازدواج مانند ازدواج هاي معمولي بر اساس رضايت اعضاي خانواده به وجود نيامد. اين ازدواج بر اساس تهديدهايي بود كه از سوي عمر صورت گرفت. عمر، ابن عباس را مأموريت داد. دختر علي(ع) را خواستگاري نموده و در صورت عدم موافقت، امام علي(ع) را متهم به دزدي نموده و عليه او حكم ناحق صادر كند. متأسفانه در آن مقطع زماني كه قدرت در اختيار عمر بودو امام علي(ع) در اوج مظلوميت قرار داشت، امام مجبور شد به چنين ازدواجي تن دهد. مرحوم محدث قمي در اين خصوص مي نويسد: اصحاب معتقدند كه امام(ع) بعد از دفاع بسيار و امتناع شديد و عذر خواستن به صورت هاي گوناگون مانند اين كه ام كلثوم كودك است و من او را براي برادر زاده ام مهيّا كرده ام، چون با تهديد عمر مواجه شد كه عليه حضرت اقامه شهود كرده [به تهمت دزدي] دستش را قطع خواهد كرد، به ناچار امر دختر را به ابن عباس واگذار كرد و او وي را به عقد عمر در آورد. دانشمند ارجمند آقاي دكتر جعفر شهيدي در خصوص ازدواج ام كلثوم با محمد بن جعفر مي نويسد: ام كلثوم پس از سال هشتم هجري متولد شد و در سال هفدهم به عمر بن الخطاب شوهر كرد و چون عمر كشته شد، نخست عون و پس از مرك برادرش محمد بن جعفر بن ابي طالب او را به زني گرفت. بيشتر تذكره نويسان نوشتهاند ام كلثوم پس از مرگ و با كشته شدن محمد شوهري اختيار نكرد، اما ابن حزم مي نويسد: عبدالله بن جعفر بن ابي طالب پس از طلاق زينب(ع) او را به زني گرفت.   سؤال:زندگي ام كلثوم دختر علي(ع) را بنويسيد.؟ جواب: زندگاني ام كلثوم در كتاب هاي تاريخي به روشني تبيين نشده است،بلكه در هاله اي از ابهام قرار دارد. آيا به جز حضرت زينب، امام علي(ع) دختري به نام ام كلثوم داشت كه مادرش حضرت زهرا(س) بود؟ آيا ام كلثوم نام دختر امام علي(ع) است يا كنيه اش؟ آيا او با عمر خليفة دوم ازدواج كرد؟ اين ها پرسش هايي است كه نمي توان در كتاب هاي تاريخي برايش پاسخ روشن و قطعي پيدا كرد. برخي نوشته اند: امام علي(ع) سه دختر به نام يا كنية ام كلثوم داشت كه بدين شرح است: 1ـ ام كلثوم كه به عقد مسلم بن عقيل در آمد. 2ـ ام كلثوم كه به عقد عبدالله اصغر بن عقيل در آمد. 3ـ ام كلثوم كه همسر خليفة دوم شد.[4] دكتر سيد جعفر شهيدي در اين باره مي نويسد كه بين مورخان در اين كه ام كلثوم دومين دختر امام علي(ع) و مادرش حضرت فاطمة زهرا(س) بود، اختلافي وجود ندارد، ليكن در اين اختلاف است كه ام كلثوم نامش بود يا كنيه اش. بيشتر تاريخ نويسان نام او را ام كلثوم نوشته اند. وي در سال هشتم هجري ولادي يافت و در سال هفدهم به عقد عمر بن خطاب در آمد. بعد از آن كه عمر كشته شد، عون بن جعفر بن ابي طالب را به شوهري پذيرفت، پس از درگذشت عون، با محمد بن جعفر ازدواج كرد. ام كلثوم از عمر پسري به نام زيد داشت.[5] وي از عمر دختري به دنيا آورد به نام رقيه.[6]وي بعد از مرگ محمد بن جعفر با برادرش عبدالله بن جعفر ازدواج نمود.[7] ام كلثوم و پسرش زيد در يك حادثه جان باختند.[8] برخي از اين گزارش ها با يكديگر متضاد است و نمي توان نظر قطعي داد. در مورد ازدواج وي با عمر برخي ترديد كردند و برخي پذيرفتند، برخي از بزرگان شيعه همانند سيد مرتضي نوشته اند كه اين ازدواج اكراهي بود.[9] [4] سيد محسن امين، اعيان الشيعه، ص 334 ـ338 . [5] سيد جعفر شهيدي، زندگاني حضرت فاطمه(س)، ص 263 و 264. [6] سيد محسن امين، همان ، ص 337. [7] همان، ص 337. [8] همان. [9] همان، ص 338. آيا حضرت ام كلثوم در واقعه كربلا حضور نداشتند؟ جواب: چيزي كه از تاريخ كربلا در اين رابطه بدست مي آيد اين است كه حضرت ام كلثوم در كربلا حضور داشته اند. ام كلثوم دختر امير المؤمنين علي(ع) كه زني با فصاحت وبليغ وسخنور بود ودر مدت اسارت پيوسته با سخنانش ستم حكام را افشاء مي كرد ، وقتي كاروان اسراء را به كوفه وارد كردند ، درجمع انبوه حاضران به سخن پرداخت وآنان را بخاطر سستي وكوتاهي در ياري كردن امام حسين عليه السلام نكوهش كرد . دربدو ورود به كوفه مردم به تماشاي آنان گرد آمده بودند . ام كلثوم بر سرآنان فرياد كشيد: يا اهلَ الكوفه ! اَ ما تستحيُونَ مِنَ الله ورَسولهِ اَن تَنظُروا الي حرم النبي؟! 000 اي مردم كوفه ! آيا از خدا و رسولش شرم نمي كنيد از اينكه به حرم و دودمان پيامبر نگاه مي كنيد؟! 000(1) ودرجاي ديگر چنين آمده است هنگام ورود اهل بيت عليهم السلام به شام نيز ام كلثوم شمر را طلبيد واز او خواست كه آنان را از دروازه اي وارد كنند كه اجتماع كمتري باشد وسرهاي مقدس ومطهر شهدا را دورتر نگه دارند تا مردم به تماشاي آنها پرداخته وكمتر به چهره اهل بيت پيامبر (ص) نگاه كنند . شمر به لحاظ بي ديني وخباثت ذاتي دقيقاًبرعكس خواست او عمل كرد واسيران را از دروازه ساعات وارد دمشق كرد.(2) دوست عزيز :همانطور كه ملاحظه مي فرماييد حضرت ام كلثوم در واقعه كربلا حضور داشته اند اما اينكه چرا در سوگواريها از ايشان سخني به ميان نمي آيد بايد گفت تك تك افرادي كه درحادثه عاشورا شركت داشته اند رسالتي داشته ونقشي را ايفا كرده اند اما ميزان وعمق رسالت آنها با يكديگر فرق مي كند مثلاً در مجلس يزيد غير از حضرت زينب سلام الله عليها حضرت سجاد عليه السلام نيز سخنراني كرده اند اما به اندازه اي كه درباره حضرت زينب (س) سخن گفته مي شود درباره ايشان صحبتي به ميان نمي آيد وعلت اين امر آن است كه حضرت زينب (س)نقش چشمگيرتر و وسيعتري در اين زمينه داشته اند ومديريت در شرائط بحراني واقعه بدست زينب (س) بوده است وبخاطر همين در سوگواريها وعزاداريها بيشتر از ايشان سخن به ميان مي آيد وبه مراجعه به تاريخ كربلا مي بينيم كه غير از حضرت زينب سلام الله عليها حضرت ام كلثوم وفاطمه دختر امام حسين عليه السلام اسيران آزاديبخشي بودند كه نقش بزرگي دراين واقعه ايفا كرده وذهنيت مردم را از اسيران جنگي متحول ساختند . البته غير از اين مسأله عاملي كه باعث مي شود از ايشان سخني به ميان نيايد يا كمتر از ايشان صحبت شود، كم اطلاعي بعضي از مبلغين از جريانات عاشورا وتكيه بر مرثيه ها وسخنرانيها تكراري وعدم توجه به پويايي واقعه عاشورا است كه بايد به اين مسئله توجه شده ومبلغيني كه رسالت عظيم رساندن پيام عاشورا را به مردم دارند احساس مسئوليت بيشتري دراين زمينه كنند ومطلب نو و درسهاي تازه اي از واقعه سراسردرس وآموزنده عاشورا بيرون كشند. منابع ومآخذ 1-پيامهاي عاشورا ،جواد محدثي ،ناشر : اداره آموزشي هاي عقيدتي سياسي نمايندگي ولي فقيه در سپاه ، ص309 ، مقتل الحسين ، مقرّم ، ص40 2-پيامهاي عاشورا ، جواد محدثي ، ناشر، ص210 ، اعيان السيعه ، ج3 ، ص485